Stari Bar

De oude stad van Bar (Stari Grad Bar) staat op de UNESCO-voorlopige lijst als middeleeuwse archeologische site; het is een kandidaat, nog niet ingeschreven. De stad ligt op 184 m op de heuvel Londša, drie kilometer landinwaarts van de nieuwe stad Bar en aan de voet van de berg Rumija, waarvan de top 1.594 m bereikt met een prominentie van 1.500 m. Bronnen geven de site aan als 4 tot 4,5 hectare, met de resten van zo'n 240 opvallende bouwwerken (ongeveer 600 als je alle fragmenten meetelt): huizen, kerken, moskeeën, paleizen, badhuizen en winkels binnen muren die oplopen naar een fort op de top. Voor het eerst vermeld in de 9e eeuw onder Byzantium, bekend bij mediterrane mogendheden als Antivari, was de stad grotendeels autonoom van de 11e tot de 15e eeuw, daarna in handen van Venetië (1443–1571) en vervolgens de Ottomanen (1571–1878). Een Montenegrijns beleg in 1878, kruitexplosies in 1881 en 1912, en de aardbeving van april 1979 leidden tot het verlaten van de stad.

Wat er te zien is

De site beslaat 4 tot 4,5 hectare en bevat de resten van zo'n 240 opvallende gebouwen, met ongeveer 600 fragmenten geteld over het hele terrein. De muren lopen langs de heuvel op naar een fort op de top. Tot de zichtbare onderdelen behoren de citadel, verschillende stadspoorten, de resten van de St.-Joriskathedraal en fragmenten van andere kerken. Een 17e-eeuwse Turkse hammam, de klokkentoren en een lapidarium zijn gerestaureerd. Aan de noordzijde, 4 km ten noorden van het nieuwe Bar, ligt het aquaduct van Bar, het enige overgebleven aquaduct van Montenegro en een van de best bewaarde van drie in het voormalige Joegoslavië; gebouwd onder de Ottomanen in de 16e eeuw voerde het bronwater aan vanaf de berg Rumija, en een paar van de 17 bogen zijn na herstel na de aardbeving bewaard gebleven. Reken op een paar uur om door de straten te lopen en het fort op de top te bereiken; de ondergrond is overal oneffen steen.

Wandelen en fietsen hier

Stari Bar beloop je, je rijdt er niet doorheen: de site is autovrij, en het fort op de top bereik je via versleten stenen paden en trappen vanaf de ingang op 184 m. Stevige schoenen zijn belangrijk, want de oppervlakken zijn gebroken en op sommige plekken steil. De stad ligt aan de voet van de berg Rumija, de zuidelijkste berg van Montenegro, met een hoogste punt van 1.594 m en een prominentie van 1.500 m — op zichzelf een serieuze onderneming. Het Skadarmeer ligt aan de andere kant van de Rumija-kam. De 2.000 jaar oude olijfboom Stara Maslina in Mirovica, op de vijfde kilometer van de weg Bar–Ulcinj, is een korte, makkelijke aanvulling te voet. [3E TO CONFIRM: of 3E een begeleide wandel- of fietsroute aanbiedt die Stari Bar, het aquaduct en Mirovica verbindt, en de afstand en duur ervan.]

Ernaartoe komen en je verplaatsen

Stari Bar ligt drie kilometer landinwaarts van het nieuwe Bar (gidsen noemen 3–5 km). Vanaf de haven van Bar is het een korte rit, gemeld op ongeveer vijf minuten; één bezoeker betaalde ongeveer €15 per taxi per rit. De luchthaven van Podgorica (TGD) ligt zo'n 50 km over de weg, een rit van 54 minuten. De luchthaven van Tivat (TIV) ligt op 71 km van Bar, 58 km over de weg. Met de trein duurt luchthaven Podgorica naar Stari Bar ongeveer 56 minuten en kost het $5–$11; Bar is het kusteindpunt van de spoorlijn Belgrado–Bar. Een directe bus rijdt tweemaal per dag van Tivat naar het busstation Polje in Bar, in ongeveer 2u 13m. Vanaf het nieuwe Bar leggen lokaal vervoer of een taxi het laatste stuk bergop naar de ingang af.

Prijzen, seizoenen en wanneer te komen

De toegangsprijs is in de loop der jaren gestegen: eerdere verslagen noemen €2, de toegang voor volwassenen was €4 in augustus 2024, en overzichten voor 2025–2026 geven €5. In de zomer is de poort elke dag open van 08:00 tot 20:00; in de winter van 09:00 tot 17:00. Toegang tot de olijfboom Stara Maslina in Mirovica wordt gemeld op €1. De blootgestelde heuvel en de stenen oppervlakken maken het midden op de dag in hoogzomer heet; vroege ochtenden of de late namiddag voor sluiting om 20:00 zijn aangenamer voor de klim naar het fort. Voorjaar en najaar zijn geschikt om de site en de bredere uitlopers van Rumija te belopen. Bevestig de actuele prijzen en openingstijden ter plaatse voor je reist, want de cijfers zijn van jaar tot jaar veranderd. [3E TO CONFIRM: of 3E begeleide toegang, groepstarieven of gecombineerde bezoeken aan Stari Bar en de olijfboom regelt.]

De olijfboom Stara Maslina

Vijf kilometer van Bar richting Ulcinj, in Mirovica, staat de Stara Maslina (Oude Olijfboom), sinds 1963 wettelijk beschermd en beschouwd als de oudste boom van Europa. De stamomtrek meet 10 m, en de leeftijd is gecertificeerd door het Wood Anatomy and Tree Ring Research Laboratory van de universiteit van Istanbul op tussen de 2.010 en 2.476 jaar, met één schatting op 2.247 jaar. De boom staat niet alleen: rond Bar en Ulcinj groeien meer dan 50 olijfbomen ouder dan 500 jaar, onderdeel van een lang gevestigde traditie van olijventeelt aan de kust. De boom laat zich goed combineren met een bezoek aan Stari Bar, beide binnen hetzelfde korte stuk landinwaarts van het nieuwe Bar. Toegang tot het terrein wordt gemeld op €1, wat er een goedkope en snelle stop van maakt die nuttige context geeft over de landbouwgeschiedenis van de regio, voor of na de vestingstad.